Türkiye Cumhuriyeti

Amman Büyükelçiliği

Bilgi Notları

Türkiye - Ürdün İlişkileri, 16.03.2016

Siyasi İlişkiler

 

Ülkemiz ile Ürdün arasındaki ilişkilerin temelini 11 Ocak 1947 tarihli “Dostluk Anlaşması” oluşturmaktadır. Amman Büyükelçiliğimiz 28 Nisan 1947 tarihinden bu yana faaliyet göstermektedir. Türkiye ile Ürdün arasında bugüne kadar imzalanan 40’ın üzerindeki Anlaşma ve Mutabakat Muhtırasıyla ikili ilişkilerimizin hukuki altyapısı tamamlanmıştır. Özellikle 1 Mart 2011 tarihinde yürürlüğe giren Serbest Ticaret Anlaşması (STA) ile “Vize Muafiyeti”, “Yatırımların Karşılıklı Teşviki” ve “Çifte Vergilendirmenin Önlenmesi” Anlaşmaları halklar arası temaslarla ekonomik ve ticari ilişkilerin geliştirilmesi bakımından önemli kilometre taşlarını oluşturmuştur.

Ürdün’le ilişkilerimiz ortak çıkarlara ve halklarımızın karşılıklı yararı temelinde bölgesel barış, istikrar ve refaha katkıda bulunacak şekilde geliştirmesi hedeflenmektedir. Türkiye ve Ürdün’ün bölgesel meselelere yaklaşımları büyük ölçüde örtüşmektedir. Filistin meselesinin iki devletli temelde çözümlenmesi, Kudüs’ün ve buradaki kutsal mekanların statülerinin korunması ve Filistin halkının meşru haklarının savunulması konularında anlayış birliği mevcuttur. Suriye’ye komşu iki ülke olarak, bu ülkede akan kanın bir an evvel durması ve Suriye halkının talep ve beklentileri doğrultusunda krize siyasi bir çözüm bulunması her iki ülke tarafından paylaşılan bir vizyondur.

 

Üst Düzey Ziyaretler

Devlet Başkanı düzeyinde ülkemizden Ürdün’e son ziyaret 1-3 Aralık 2009 tarihlerinde dönemin Cumhurbaşkanı Sayın Abdullah Gül tarafından; Ürdün’den ülkemize son ziyaret Kral II. Abdullah tarafından 5-6 Mart 2013 tarihlerinde gerçekleştirilmiştir.

 

Başbakan düzeyinde ülkemizden Ürdün’e son ziyaret dönemin Başbakanı Sayın Recep Tayyip Erdoğan tarafından 31 Aralık 2008 tarihinde yapılmış; Ürdün Başbakanı Abdullah Ensour son olarak Cumhurbaşkanlığı Devir Teslim Töreni’ne katılmak üzere 27-29 Ağustos 2014 tarihlerinde ülkemizi ziyaret etmiştir.

 

Dışişleri Bakanları düzeyindeki son ziyaretler ise, dönemin Dışişleri Bakanı Sayın Ahmet Davutoğlu tarafından Suriye’ye Komşu Ülkeler Bakanlar III. Toplantısı vesilesiyle 4 Mayıs 2014 tarihinde ve Dışişleri Bakanımız Sayın Mevlüt Çavuşoğlu tarafından 9 Eylül 2014 tarihinde Amman’a yapılmıştır.

 

Parlamentolararası İlişkiler

 

Dönemin TBMM Başkanı Köksal Toptan’ın 23-25 Kasım 2008 tarihlerindeki Ürdün ziyareti, iki ülke arasında Parlamento Başkanları seviyesinde ikili planda gerçekleştirilen ilk teması oluşturmuştur. Ziyaret sırasında, parlamentolar arasında işbirliğinin geliştirilmesine yönelik bir Mutabakat Muhtırası imzalanmıştır. 

Son olarak TBMM Eski Başkanı Sayın Cemil Çiçek 8-9 Aralık 2014 tarihlerinde Ürdün’e gelerek temaslarda bulunmuştur.

Ürdün Temsilciler Meclisi’ndeki 10 üyeli Türkiye Dostluk Grubu Başkanlığı’nı Ajlun milletvekili Kemal Ahmed Muhammed El Zghool, Senato’daki 14 üyelik Türkiye Dostluk Grubu Başkanlığını ise Senatör Yasin El Husban yürütmektedir. 
 

Ekonomi ve Ticaret

 

İhracatımız:             836 milyon ABD Doları

İthalatımız:              128 milyon ABD Doları

İkili ticaret hacmi:         964 milyon ABD Doları

 

Temel ihracat kalemleri: Gıda, kuru baklagiller, şekerleme-çikolata-bisküvi, tütün,                                            kimyasal maddeler olarak petrol yağları ve türevleri, plastik eşya, ağaçtan mamul eşyalar, tekstil ve hazır giyim,    beyaz eşya, demir-çelik ürünleri, alüminyum ürünleri, nakil vasıtaları ve aksam parçaları, mobilya.

İthalatımızın temel kalemleri: Kimyasallar (Azot, fosforik asit, potasyum ve gübre)

 

Ürdün ile ticari ilişkilerimizde son on yılda önemli gelişme kaydedilmiştir. 2009 yılında imzalanan Serbest Ticaret Anlaşması’nın (STA) 1 Mart 2011 tarihinde yürürlüğe girmesiyle ticari ilişkilerin altyapısı tamamlanmıştır. Ülkelerimiz arasında “Vize Muafiyeti”, “Yatırımların Karşılıklı Teşviki” ve “Çifte Vergilendirmenin Önlenmesi” Anlaşmaları mevcuttur.

 

Sayın Ekonomi Bakanımızın beraberinde işadamları heyetiyle 28-29 Nisan 2014 tarihlerinde Ürdün’e gerçekleştirdiği ziyaret sırasında iki ülke arasında karşılıklı yatırım ve ticari ilişkilerin arttırılması için atılabilecek adımlar görüşülmüş, bu vesileyle STA Ortaklık Konseyi’nin ilk toplantısının yapılmıştır.

 

2009 yılında 475 milyon Dolar düzeyinde bulunan Ürdün ile ticaret hacmimizin, bölgemizde yaşanan gelişmelerin olumsuz etkilerine rağmen 2015 yılı sonu itibariyle 964 milyon ABD Doları’na ulaşmıştır.

Son beş yıllık ikili ticaretimizde dikkat çeken husus, Ürdün’ün ülkemize ihracatının yaklaşık 5 kat artış göstermesidir. (2009: 21 milyon Dolar; 2010: 42 milyon Dolar; 2011: 66 milyon Dolar; 2012: 96 milyon Dolar, 2013: 71 milyon Dolar, 2014: 105 milyon Dolar 2015: 128 milyon Dolar). 

Ürdün’e ihracatımızda gıda, kuru baklagiller, şekerleme-çikolata-bisküvi, tütün, kimyasal maddeler olarak petrol yağları ve türevleri, plastik eşya, ağaçtan mamul eşyalar, tekstil ve hazır giyim, demir-çelik ürünleri, alüminyum ürünleri, beyaz eşya, jeneratör, transformatör gibi elektrik sistemleri ile ilgili cihazlar, nakil vasıtaları ve aksam parçaları, römorklar, mobilya, öncelikli kalemlerdir. Ürdün’den ithal ettiğimiz ürünlerdeki ağırlık kimyasal maddelerdedir.

THY’nin Amman’a günde 2 sefer tarifeli uçuşu bulunmaktadır. THY ayrıca 2013 yılında İstanbul ile Akabe arasında haftada üç gün tarifeli uçak seferlerine başlamıştır. THY, Akabe’ye tarifeli uçuş gerçekleştiren tek uluslararası havayolu şirketidir. 14 Eylül 2015 tarihinde, THY  ile Ürdün Kraliyet Havayolları Şirketi (RJ) arasında "Kod Paylaşımı Anlaşması (Code-Sharing Agreement)" imzalanmıştır.

Türkiye ile Ürdün arasında mevcut tarifeli seferler ve iki ülke arasında vizelerin karşılıklı olarak 2009 yılında kaldırılması iki ülke arasındaki turizmi de olumlu yönde etkilemiştir. 2009 yılında yaklaşık 87.000 olan ülkemizi ziyaret eden Ürdünlü turist sayısı 2013 yılında 103.000’e ulaşmış; 2014 yılında ise 132.000 düzeyinde gerçekleşmiştir.  

Ürdün’de Türk Yatırımları:

Türk şirketlerinin yatırım alanları su, hazır giyim, gıda, eğitim, askeri malzeme, mobilya/halı, güneş enerjisi, plastik, paketleme, inşaat, serbest bölge işleticisi gibi değişik meslek kollarına göre çeşitlilik göstermektedir. Ürdün’de belirli büyüklükte 9 firmamızın yaklaşık 223 milyon ABD Doları değerinde yatırımı bulunmaktadır. Ürdün’ün ise ülkemize yönelik doğrudan sermaye yatırımı yaklaşık 97 milyon ABD Doları seviyesindedir.

 

Türkiye ile Ürdün arasında gübre, eczacılık ve yenilenebilir enerji alanlarında ortak yatırımda bulunulması imkanları mevcuttur.

Müteahhitlik Hizmetleri:

2000 yılından bu yana Türk müteahhitlik firmaları Ürdün’de 2,5 milyar ABD Doları tutarında iş üstlenmiştir. Türk müteahhitlik şirketleri endüstriyel tesisler, sulama sistemleri, baraj inşaatı, enerji santralleri, pompa istasyonu, ticaret merkezi gibi önemli projelere imza atmışlardır.


Son yıllarda Ürdün’de gerçekleştirilen en büyük ve stratejik projelerden olan 1,3 milyar ABD Dolar bedelli Ürdün’ün güneyindeki Disi yeraltı su rezervuarlarından Amman’a su taşıma projesinin yapımını ve yap-işlet-devret modeliyle GAMA Enerji Şirketi 2009 yılında üstlenmiştir. Proje kapsamında GAMA Şirketi tarafından 5.000 kişiye istihdam sağlamış ve bölgede 500 milyon Dolarlık iş imkanı yaratılmıştır. Proje kapsamında 17 Ocak 2014 tarihi itibariyle Amman’a tam kapasiteyle su transfer edilmeye başlanmıştır.

 

Askeri-Güvenlik

Askeri

Türkiye ile Ürdün arasındaki askeri ilişkilerin akdi temelini 1984 yılında imzalanan Askeri
Eğitim işbirliği Anlaşması ve 2003 tarihli Askeri İşbirliği Çerçeve Anlaşması oluşturmaktadır. İki ülke arasında askeri alanda ilişkiler kurumsallaşmış bir çerçevede gelişmektedir.

Ülkemiz ile Ürdün arasında savunma sanayi alanında da somut işbirliği bulunmaktadır. Aselsan ile Kral II. Abdullah Tasarım ve Geliştirme Bürosu’nun (KADDB) ortaklığında 2012 yılında kurulan “Aselsan Middle East” Şirketi’nin fabrikasının açılışını 2014 Aralık ayında Kral II. Abdullah yapmıştır.

 

Güvenlik

Türkiye ile Ürdün emniyet güçleri arasında yakın temaslar mevcuttur. Güvenlik alanındaki ilişkilerimiz ağırlıklı olarak eğitim işbirliği alanında sürdürülmektedir.

 

Ürdün Kamu Güvenliği Direktörü Tümgeneral Atef Messeideen 7-11 Şubat 2016 tarihlerinde ülkemizi ziyaret etmiş; ziyareti sırasında Türkiye-Ürdün 8. Ortak Komisyon Toplantısı düzenlenmiştir.

 

Emniyet Genel Müdürlüğümüzün talebi üzerine, Ürdün Kamu Güvenliği Direktörlüğü tarafından 20 personelimize 21 Aralık 2014 – 8 Haziran 2015 tarihleri arasında Ürdün’de Arapça dil kursu verilmiştir.

 

Eğitim-Kültür

Ülkemiz ile Ürdün arasındaki “Kültür, Eğitim, Bilim, Gençlik ve Spor ve Değişim Programı” kapsamında Ürdün tarafına burs tahsis edilmektedir. Ürdün’e her yıl 50 kişilik burs kontenjanı ayrılmaktadır.

 

Ürdün’deki üniversitelerde kendi olanaklarıyla İlahiyat, Arap Dili ve Sosyal Bilimler Fakültelerinde öğrenim gören 60-70 Türk öğrenci, Milli Eğitim Bakanlığı bursu ile öğrenim gören ise yaklaşık 35 Türk öğrenci bulunmaktadır.

 

Türk Dili ve Kültürü

Ürdün Üniversitesi’nde Türk Dili ve Kültürü Bölümü açılmasına ilişkin Mutabakat Muhtırası 2009 Eylül ayında imzalanmıştır. Bölüm 2010 Eylül ayında faaliyete geçmiş;  ilk mezunlarını 2014 yılında vermiştir. Sözkonusu bölümde dört okutmanımız görev yapmaktadır. Okutmanlarımızdan ikisi Milli Eğitim Bakanlığı’na diğer ikisi ise Yunus Emre Enstitüsü’ne bağlı olarak çalışmaktadırlar.

 

Anılan üniversitenin Asya Dilleri Fakültesi bünyesinde bulunan bölümde 2014-2015 akademik yılında 203 öğrenci eğitim görmüş; 2015-2016 akademik yılında ise 214 öğrenci eğitim görmektedir.

 

Yarmuk Üniversitesi Doğu-Sami Dilleri bünyesinde ise, Türkçe seçmeli ve yan dal dersi olarak verilmektedir. Yan dal dersleri Milli Eğitim Bakanlığımızca görevlendirilen bir okutmanımız tarafından, seçmeli dersler ise ülkemizde yüksek lisans yapmış Türkçe bilen Ürdünlü hocalar tarafından verilmektedir. 2015-2016 eğitim-öğretim döneminde 135 öğrenci yan dal derslerine, 230 öğrenci ise seçmeli derslere devam etmektedir.

Amman Yunus Emre Türk Kültür Merkezi

 Yunus Emre Amman Türk Kültür Merkezi (YETKM) 28 Nisan 2012 tarihinde resmi olarak açılmıştır. Merkez’de her yıl 100’den fazla öğrenci Türkçe dersleri almaktadır.

 

YETKM’in ilgili liselerle imzaladığı işbirliği protokolleri çerçevesinde 2015-2016 eğitim yılında 4 özel lisede Türkçe seçmeli ders olarak okutulmaktadır. Ürdün Üniversitesi’ndeki Türkçe-İngilizce bölümünden mezun 4 kişi tarafından verilen derslere halen 517 öğrenci devam etmektedir.

 

Konsolosluk

Vatandaşlarımıza İlişkin Bilgiler

2015 yılı sonu itibariyle Ürdün’de yaşayan yaklaşık 3.700 vatandaşımız bulunmaktadır. Bunlardan yaklaşık 1000’i çifte uyrukludur.

Ürdün’deki vatandaşlarımız büyük bölümü başkent Amman’da olmak üzere ağırlıklı olarak İrbid, Zarka ve Akabe şehirlerinde ikamet etmektedirler. 


Konsüler Temsilcilikler

 

Ülkemiz ve Ürdün’ün karşılıklı başkentlerdeki Büyükelçiliklerinin yanısıra, Ürdün’ün İstanbul ve İzmir’de birer Fahri Konsolosluğu mevcuttur. Ülkemizin Akabe’de Fahri Başkonsolosluğunun faaliyete geçmesine yönelik çalışmalar devam etmektedir.

 

Adli Yardımlaşma Konuları

Ülkemizde yapılan soruşturmalara ilişkin olarak, istinabe yoluyla ifade alınması, bilgi ve belge istenmesi, ilgililere tebligat yapılması gibi hususlarda Ürdün’ün adli makamlarından, ülkelerimiz arasında halen yürürlükte bulunan ikili anlaşmalar çerçevesinde yardım talep edilebilmektedir.